Het geheim van burgerparticipatie

Ingezonden door John Smeets op 18 december 2011 - 7:20pm
in

De oude burgerparticipatie is moe, stelt Pieter Winsemius. Een van de oorzaken is de korte termijn oriëntatie van de politiek. Investeren wordt een dure zaak als je niet weet of iets langer doorloopt. ‘De grootste kunst is om beleidsresistent te zijn’, zegt een ervaren buurtwerker. Burgers voelen zich steeds meer overvraagd en hebben ze het gevoel dat hun inbreng de politiek toch niet bereikt. Het boekje ‘zestien miljoen Nederlanders’ is veel meer dan een treurige opsomming van falend bestuur. In tegendeel, Winsemius is op zoek naar kampioenen en vindt die ook bij burgers, ambtenaren en medewerkers van wooncorporaties, zorginstellingen, welzijnswerk en politie. Is er een rode draad aan te wijzen bij deze kampioenen? Dé succesformule bestaat niet, maar Winsemius schetst wel een rode draad die in de verhalen van mensen steeds weer terugkomt.

Ruim 500 gesprekken met dik 1.000 heeft Pieter Winsemius er op zitten. In opdracht van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) probeert hij er achter te komen in hoeverre burgers kunnen en willen meedenken over meedoen met het invullen van hun alledaagse leefomgeving.

Meer mensen op je netvlies. Daar begint het allemaal mee. Als je wilt dat meer mensen meedoen, moet je immers weten waar je ze dan op kunt aanspreken. Mensen opzoeken waar ze zijn: de 4 K’s: kerk, kantine, kapper en kroeg. En natuurlijk ook het schoolhek van de basisschool, buurtwinkels en trapveldjes. En als je dan mensen spreekt, neem ze dan vervolgens ook serieus. Dus brieven beantwoorden, maar ook zorg voor de korte klap. Mensen vertrouwen je pas als je iets tastbaars voor ze hebt gedaan.

Je moet bewoners verrassen met een grote actiegerichtheid is een terugkerende les uit het veld vertelt Winsemius. Een klusbus die klaarstaat en na de buurtschouw onmiddellijk losse tegels en kapotte straatverlichting repareert. Daar win je vertrouwen mee. Houd rommelbudget zodat burgers kunnen zeggen: het maakt iets uit als je het aankaart.

Is het niet teveel gevraagd om burgers in hun vrije tijd op te zadelen met de complexe vraagstukken van deze tijd? Durf te vertrouwen is het devies van Winsemius. Luister naar de ervaringswijsheid van het veld. En als je dan ervan uitgaat dat mensen veel kunnen, moedig ze dan ook aan om daadwerkelijk dingen te doen. Dan komt het moeilijkste voor beleidsmakers. Je weet immers als bestuurder of beleidsambtenaar zoveel meer dan de meeste burgers dat ze ophouden met nadenken als jij gaat meedenken, tekent Winsemius op.

Zorg voor een lage instap, vertellen buurtwerkers.‘Als we pannenkoeken gaan bakken moeten we niet voor alle spullen zorgen, maar ook bewust dingen vergeten. Het gaat niet om het bakken. De buurtgenoten moeten dan meel vragen bij hun buurman, elektriciteit aftappen bij de buurvrouw, et cetera.’

Aan alle projecten komt een eind, dat is wel eens lastig voor gemeenten (en instellingen) die op zoek zijn naar permanente overlegpartners die ze willen binden binnen vaste structuren en processen. Maar je moet het burgervuur niet kunstmatig in leven houden. Wanneer er behoefte aan is, laait het later en op een andere manier en plaats wel weer op, doceert Winsemius.

Uiteindelijk gaat het om de mensen. Winsemius ziet 3 typen die gezamenlijk het succes van meer betrokkenheid van burgers bepalen. De eerste soort ligt voor de hand. Dat zijn de trekkers. Zoals die schooldirecteur in Spangen, Rotterdam. Zijn school is van de leerlingen en hun ouders. Daarom is het de school in het weekend ook open voor buurtorganisaties die de school zondagavond weer keurig netjes opleveren voordat maandagochtend de lessen weer beginnen. Zijn schooluitval is veel lager dan op vergelijkbare scholen, want ouders en buurtorganisaties voelen zich veel meer betrokken.

Zonder trekkers geen actie, maar zonder verbinders geen bruggen naar buiten. De verbinders zijn de tweede soort, bijvoorbeeld mensen die de weg weten naar instanties en politiek en die de juiste contacten hebben via social media. Maar ook de conciërges die weten wat er bij leerlingen leeft buiten de lessen en op die manier verbinders zijn voor leraren en Zorgadviesteams.

De laatste sleutelrol is weggelegd voor de rugdekkers. Trekkers en verbinders moeten de ruimte krijgen om ‘onorthodox’ activiteiten te ondernemen. Maar dat kunnen ze alleen als ze voldoende rugdekking krijgen en zich niet geremd zien door bestuurlijke kokers of bureaucratische regels. Krachtige wethouders, sterke bestuurders van maatschappelijke instellingen die de frontlijnwerkers de ruimte geven om te experimenteren en door te pakken. Dat is het geheim van succesvolle projecten.

Zestien miljoen Nederlanders, een heerlijk boekje om in de kerstvakantie te lezen. Over al die welzijnswerkers, ouderenadviseurs, jongerenwerkers, vrijwilligers, wijkagenten, medewerkers van woningcorporaties en bestuurders die samen met betrokken burgers wél het verschil maken.